Հովհաննես Թումանյան

ՄԱՐՈՆ

պոեմ

Երևան — 2012

ՀՏԴ 891.981֊1 Թումանյան
ԳՄԴ 84Հ֊5

Թումանյան, Հովհաննես

Մարոն։ [Պոեմ] / Հովհ. Թումանյան։ Էլեկտրոնային տարբերակը կազմեց և հրատարակության պատրաստեց Մ. Յավրումյանը, տառատեսակը՝ Ռ. Թարումյանի (Արիան Գրքի).— Եր.։ Յավրուհրատ, 2012.— 15 էջ: Հրատարակության հիմքում՝ Երկերի լիակատար ժողովածու: Տասը հատորով / Հովհ. Թումանյան; Խմբ. կոլեգիա՝ Էդ. Մ. Ջրբաշյան (գլխ. խմբ.) և ուրիշ., ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվ. գրակ. ինս֊տ։ Հ. 3.— Եր.։ ՀՀ ԳԱԱ հրատ., 1989.— Հ. 3։ Պոեմներ / [բնագրերը պատրաստ. Ֆ. Ս. Հակոբյանը և Ա. Մ. Վարդանյանը։ Հատորի խմբ.՝ Հր. Կ. Հովհաննիսյան].— 1989.— 542 էջ, 6 թ. նկ.— ինչպես նաև — Երկերի լիակատար ժողովածու: Տասը հատորով / Հովհ. Թումանյան; Խմբ. կոլեգիա՝ Էդ. Մ. Ջրբաշյան (գլխ. խմբ.) և ուրիշ., ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվ. գրակ. ինս֊տ։ Հ. 4.— Եր.։ ՀՀ ԳԱԱ հրատ., 1991.— Հ. 4։ Պոեմներ / [բնագրերը պատրաստ. Ֆ. Ս. Հակոբյանը և Լ. Ա. Թերլեմեզյանը, ծանոթագր. Էդ. Մ. Ջրբաշյանը։ Հատորի խմբ.՝ Հր. Կ. Հովհաննիսյան].— 1991.— 622 էջ, 9 թ. նկ.։

Հրատարակությունն ընդգրկում է Հովհաննես Թումանյանի «Մարոն» պոեմը։

ԳՄԴ 84Հ֊5

eISBN 978֊9939֊0֊0543֊0

© Յավրուհրատ, 2012 (հրատ.)

Բոլոր իրավունքները վերապահված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման և այլն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Հեղինակի այս գործը հանրային սեփականություն է և ենթակա չէ հեղինակային իրավունքների հայտնի սահմանափակումների։ Այս գիրքն արտոնված է միայն անհատական էլեկտրոնային սարքավորումներում ընթերցանության համար։

Հովհաննես Թումանյան, 1869֊1923

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հրատարակության մասին

Մարոն

ՄԱՐՈՆ

I

Մեր գյուղն էն է, որ հըպարտ,

Լեռների մեջ միգապատ,

Խոր ձորերի քարափին՝

Ձեռը տըված ճակատին՝

Միտք է անում տըխրադեմ.

Ի՜նչ է ուզում՝ չըգիտեմ...

Պաս չենք էնտեղ մենք ուտում,

Ու ջերմեռանդ աղոթում,

Ժամ ենք գնում ամեն օր.

Բայց միշտ ցավեր նորանոր,

Միշտ մի աղետ, մի վընաս

Գալիս են մեզ անպակաս։

Ահա պատմեմ ձեզ մի դեպք,

Մի պատմություն, որ երբեք

Հիշատակով տըխրալի

Սըրտիս հանգիստ չի տալի։

II

Մեր գյուղից վեր մինչ էսօր

Կա ուռենի մի սըգվոր։

Մեծ անտառից նա զատված,

Մարդու կացնից ազատված՝

Կանգնած է դեռ ու շոգին

Հով է տալի մըշակին։

Գիժ, լեռնային մի վըտակ

Խոխոջում է նըրա տակ,

Խաղում կանաչ մարգերին։

Էն առվակում կեսօրին,

Երբոր շոգից նեղանում,

Գընում էինք լողանում։

Տըկլոր, աշխույժ խըմբակով,

Աղաղակով, աղմուկով

Խաղում էինք, վազվըզում

Գույն֊գույն մանրիկ ավազում։

Կամ հետևում հևիհև

Թիթեռնիկին ոսկեթև,

Ու միշտ հոգնած ժամանակ,

Էն մենավոր ծառի տակ

Նըստում տըխուր մի քարի,

Գերեզմանին Մարոյի...

Մարո՜, անբա՜խտ, վաղամե՜ռ,

Դու մանկության իմ ընկեր,

Ո՜րքան ենք մենք խաղացել,

Իրար սիրել ու ծեծե՜լ...

III

Ժիր էր Մարոն, դուրեկան,

Նոր էր իննը տարեկան,

Նըրանց տունը երբ մի օր

Եկան երկու եկավոր։

Ու Մարոյի մայրիկը

Երբ որ բերավ, դրավ լիքը

Խոնչեն նըրանց առաջին,

— Շնորհակալ ենք մենք, ասին.

Տաշտներըդ լի հաց լինի,

Դուռներըդ միշտ բաց լինի.

Հաց չենք ուզում ձեզանից,

Հող տըվեք մեզ ձեր տանից...

Էն ժամանակ Մարոյի

Հայրիկն առավ արաղի

Լիքը բաժակն ու ասաց.

— Կամքըդ լինի, տեր աստված...

Նըշանեցին Մարոյին,

Տըվին չոբան Կարոյին։

IV

Չոբան Կարոն սարերի

Մի հովիվ էր վիթխարի.

Բոյ֊բուսաթին նայելիս

Մարդու զարզանդ էր գալիս.

Բայց զոքանչը անսահման

Սիրում, փարում էր նըրան։

Շատ էր սիրում և Մարոն.

— Լավն է, ասում էր, Կարոն,

Բերում է ինձ ամեն օր

Կանփետ, չամիչ ու խընձոր...

V

Մին էլ Կարոն աղմուկով

Եկավ զուռնով֊թըմբուկով,

Ու Մարոյին զուգեցին,

Երեսին քող ձըգեցին,

Հինա դըրին ձեռքերը...

Եկավ խաչով տերտերը,

Տարավ ժամում կանգնեցրեց.

— Տե՞ր ես, որդյա՛կ, հարցըրեց։

— Տեր եմ, ասավ մեր Կարոն,

Լուռ կանգնած էր միշտ Մարոն...

Հայրն էլ եկավ ու ծեսին

Էսպես օրհնեց իր փեսին.

— Ջաղացիդ միշտ հերթ լինի,

Մեջքըդ ամուր բերդ լինի...

Իսկ երբ հնչեց «տարան հա՜»֊ն,

Նըրան փեսի տուն տարան։

Պսակեցին Մարոյին,

Տըվին չոբան Կարոյին։

VI

Թե գըրբացի չար ջանքով,

Գիր ու կապով, բըժժանքով

Մանուկ սիրտը կըտրեցին,

Կամ թե նըրա հանդերձին,

Էն անհոգի չար ջադուն

Քըսեց գիլի ճըրագուն...

Էդ չիմացավ ոչ ոք պարզ,

Միայն փոքրիկ նորահարս

Մարոն ատեց իր մարդուն.

Փախավ, եկավ ետ հոր տուն։

Եկավ լացեց նա վըշտոտ.

— Ես չեմ գընալ նրա մոտ.

Ես սիրում եմ մայրիկին,

Ես չեմ ուզում լինեմ կին...

VII

Հայրիկն էնժամ բարկացավ,

Ծեծեց նըրան ու ասավ.

— Դու՛րս իմ տանից, սևերե՛ս,

Ետ չընայես դեպի մեզ,

Ոտ չըդնես էլ տունըս,

Մըրոտեցիր անունս...

Լալով, ծածկած իր դեմքը,

Թողեց Մարոն հոր շեմքը։

VIII

Ու հալածված իր հորից,

Փախած չոբան Կարոյից,

Սոված, պատռած շորերով,

Կորչում էր նա օրերով։

Կուչ էր գալիս խըղճալի

Օջախի շուրջ օտարի

Կամ թափառում մեն֊մենակ

Մեր հանդերում շարունակ։

IX

Շատ ամիսներ անց կացան...

Դիմաց սարից մի չոբան

Ձեն էր տալիս մի օր մեզ,

Թե՝ իմացե՛ք, որ էսպես

Կարմիր շորով մի խիզան

Ընկավ ձորը, մի կածան...

Դուրս թափվեցինք մենք գյուղից,

Հեռու կանգնած, երկյուղից,

Տեսանք՝ ահեղ էն ձորում

Ոնց էր լալիս ու գոռում

Մարոյի հայրն ալևոր,

Մայրը ճըչում սըգավոր։

Շատ լաց եղավ և Կարոն...

Մեռա՜վ, գնաց մեր Մարոն։

X

Սակայն անբախտ նըրա դին

Պապի կողքին չըդըրին։

Գյուղից հեռու մինչ էսօր

Կա ուռենի մի սըգվոր։

Էն մենավոր ծառի տակ

Փոս փորեցին մի խորին,

Առանց ժամ ու պատարագ

Մեջը դըրին Մարոյին,

Էն սև քարն էլ տաշեցին,

Բերին վըրեն քաշեցին։

XI

Շատ եմ տեսել, երբ սըգվոր

Մայրը մենակ, սևաշոր,

Կորանալով էն քարին՝

Ձեն էր տալիս Մարոյին...

— Ո՞վ քեզ ծեծեց, Մարո ջա՜ն,

Ո՞վ անիծեց, Մարո ջա՜ն,

Ո՞ւր փախար դու, Մարո ջա՜ն,

Տուն արի՛, տո՜ւն, Մարո ջա՜ն,

Խո՛ր ես քընել, Մարո ջա՜ն,

Չե՛ս զարթնում էլ, Մարո ջա՜ն...

Կորանալով էն քարին՝

Ձեն էր տալիս Մարոյին.

Խունկ էր ծըխում, մոմ վառում,

Որ գիշերվան խավարում

Փայփըլում էր մեն֊մենակ

Հեռվից երկար ժամանակ։

1887

Հովհաննես Թումանյան

Մարոն

պոեմ

Երևան — 2012